Drama ile ilgili notlar - Aydın AYHAN

Drama ile İlgili Notlar (AYDIN AYHAN)

Drama kazası, Rumeli’de Selanik Vilâyeti’ne bağlı, büyük sancak merkezlerinden birisi idi. Halkı Rumeli Yörükanından “Evlad-ı Fatihan” idi.

Drama bölgesi adeta buğday ve pirinç ambarı idi. İstanbul’un iaşesi için, çok özlü ve kaliteli olduğundan buğday ve pirinç Drama’dan gönderilirdi.

1843 de meydana gelen büyük deprem, Drama’yı yerle bir etti. Bu depremde büyük çeltik(pirinç) mahzenleri bile yıkıldı.

1858 de Drama’da halkın katkılarıyla yaptırılan Drama Rüştiyesi açıldı. Rüştiyenin açılışı ile ilgili, Dramalıların teşekkürnamesi 21.11.1858 tarihli Ceride-i Havadis gazetesinde yayınlandı.

Halk, ziraat (pirinç, buğday, tütün ve zeytin), hayvancılık (koyun, keçi, büyükbaş hayvan), el sanatları (keçe ve dokumacılık) ile geçinirdi. Drama kebesi ve çadır yapımında kullanılan, Mehterhane için dokunan Kop Köy bezi çok tanınmıştı. Şehir dokumacılığında çuhacı esnafı önemli bir yer tutardı. Ayrıca avcılık için “şahin getiriciliği”de çok rağbet gören bir uğraş idi. Güvercincilik de ayrı bir meşgale ve gelir kaynağı idi. Drama’da toplanan güherçile, burada atölyelerde pişirilir ve Selânik Baruthanesinde işlenerek barut yapılırdı. Ordu için yetiştirilen top çeker camışlar, sefer için yetiştirilir, bunların sütlerinden elde edilen yağ ve kaymak İstanbul’a “Matbah-ı Hümâyûn’a gönderilirdi.

Drama dağlarından çıkarılan altın ve gümüş (zer ve sîm) madenleri de Drama'da işlenir ve Darphane Eminliği’ne teslim edilirdi.

Drama çevresinde mevcut tuzlalardan, mühim miktarlarda kaliteli tuz elde edilir, ordu ihtiyacı için yollanırdı.

Drama İdadisi (lisesi) 1898-1899 ders yılında talebe sayısı: İslam 68, gayrimüslim 6

Drama’da camiler, vakıflar ve bazı yer isimleri:

Aşağı Mahalle, Çarşı Mahallesi, Derviş Balî Mahallesi, Dibekli Taş Mahallesi, Diyocan Mahallesi, Gür Mahalle, Hacı Ali Bey Mahallesi, Hıristiyan Mahallesi (Kilise Mahallesi), Hisar Mahallesi, Karapınar Mahallesi, Kıpti Mahallesi, Pınarbaşı Mahallesi, Siroz Kapı Mahallesi, Şaphane Mahallesi 

Vakıflar

Sultan 2.Bayezid Han Vakfı, Sultan Selim Han Evkafı, Sultan Süleyman Han Evkafı, Koca Mustafa Paşa Evkafı, Vezir İbrahim Paşa Evkafı, Küçük Ali Ağa Evkafı, Şadırvan Cami Evkafı, Balî Efendi Evkafı, Çeşmeler Vakfı; Havas Sultanı Hassı, Ayaz Paşa Hassı, İskender Bey Hassı; Sultan Yıldırım Bayezid Cami, İlyas Bey Mescidi (Eftelye’de), Durali Mescidi (Boyalık’ta), Mustafa Ağa Cami (Palan’da), Hacı Osman Cami, Ömer Efendi Cami, Hacı Ahmed Cami (Rahvika’da), Hacı Paşa Cami (Küçükköy’de), Sarı Ali zade Mehmed Çelebi Cami, Tevekkülî Hacı Paşa Cami (Berceste’de), Balî Bey Mektebi, Cami-i Atik Medresesi, Mahmud Paşa Medresesi, Molla Efendi Medresesi, Sabid Bey Medresesi, Bektaşî Dergâhı, Halvetî Zaviyesi, Hamza Bay Zaviyesi(Celvetî), Kadirî Dergâhı, Mumcu Ahmed Tekkesi(Muştiyan’da), Nakşibendî Zaviyesi

kamu bina, köprü, çiftlik

Daltalık Nehri; Ömer Dede Köprüsü, Şiştak Köprüsü, Değirmen Başı, Pürsican Değirmeni, Pravişte Gölü, Orfana Tuzlası, Konak Karakolu, Popina Karakolu, Baniçe Çiftliği, Çatalca Çiftliği, Dokuz Beylik Çiftliği, Hazinedar Çiftliği, Laçeşne Çiftliği, Nozla Çiftliği Osmaniye Çiftliği, Uçurum Çiftlik, Yeni Çiftlik Bahçesi

Drama’ya bağlı kasaba, nahiye ve köyler:

Ahiçelebi, Çağlayık, Gümülçine, Kavala, Pravişte, Sarışaban,

Çeç, Karacaova

köyler: 

Adrancık, Aliköy, Araplı, Arpacık, Balaban, Balkalar, Baltacılar, Bakhan, Bekleşti, Bektaşlı, Belen, Belotinsi, Beresatlı, Berçişta, Bicova, Blatsen, Bubliç, Boren, Bornik, Borva, Boşinos, Brosdi, Buk, Bukova, Borazanlı, Buracık, Burnacık, Bursova, Burkova, Butim, Bucak, Balban, Berçine, Berciste, Bardakçı, Boblan, Bolu, Boyalık, Boyran, Brestal, Bubliç, Bucak, Bukova, Bük, Çal, Çalıbaşı, Çatalca, Çaylı, Çenbe, Çılabık, Çobanlı, Çayçiftlik, Çalıçiftlik, Çatak, Çatalca, Çeresova, Çerkovitsa, Çernak, Çilekler, Çiftlik, Çiftlikmahalle, Cora, Dağ, Damatlar, Darıdere, Demirci-i Orta, Demirciören, Demirci-i Orak, Dereboyu, Doksad, Draceste, Dala, Debrecik, Dedeler, Demircihoca, Dereköy, Dizmikli, Doblen, Dobrusul, Dovlar, Dospat, Dracişta, Drenova, Duraklı, Ebubekir, Eftelye, Eğri Dere, Edipere, Edrencik, Eni Çiftlik, Eskiköy, Foşdan, Fotoligo, Ganem, Gedikpınar, Göl Mezra, Görecik(Görentsi), Gasorican, Gerikli, Gülüm, Gökçeli, Golak, Ali Koco(Gorno), Gorno Şimşirli, Gornovo, Gramenitsa, Grozdel, Gürekler, Gürecik, Güşterek, Hanlar, Hasan Balar, Hazaviç, Hosanica, Horozlu, İşboli, İbişler, Izbişta, Ilıca, İncirli, Javor, Lanozlu, Kalbucar, Kalniyan, Kancal, Kapalişte, Karabulak, Karacalar, (Yenice-i)Karasu, Kasrub, Kırlar, Kobeliste, Kolar, Korta, Koyca, Kozlu, Küçükköy, Köprücük, Küp, Kürecik, Kavaklı, Kaynıçal, Kalambak, Kalapot, Karadere, Kara Kavak, Karaköy(Manastır), Karaçalı, Karagöz, Karamanli, Karacaköy, Karlıova, Karşıçiftlik, Kasaplı, Katun, Kaşıtça, Kali, Keçilik, Kıranlı, Kılbuçar, Kobalişta, Kovişta, Kolarya, Kolibi, Kolyus, Konca, Konitsa, Kosten, Kranişta, Krist, Kumaniç, Kurtlar, Körali, Küçükler, Kiremitli, Koloven, Kosarlar, Lakavitsa, Laçişta, Leşler(Güz Mahalle), Leşten, Liboten, Livadişta, Lise, Lişen, Lovça, Lovhişta, Lozna, Lokatna, Liban, Maçiko, Makalecik, Malgarit, Marunya, Mencinos, Meyanbaşı, Morinalı, Muradlı, Musyohan, Mürselli, Maluşita, Meze, Kristovo, Minare Çiftlik, Mikroş, Manastırcık, Muzdel, Muska, Müsellim, Nusretli, Orağser, Oklar, Olıcak(Oyulcak), Pepeleş, Pelona(Palan), Persican(Pürsican), Pınarbaşı, Pelevne, Perov, Potin, Pravişte, Radino, Rahvika, Reis İsa(Yorgihor), Riyasti, Rundi, Sevindrik(Golemo) Sıçanlık, Siderve, Sircan, Sondirek, Starista, Sultanyeri, Susığırı, Stranen, Sürücüler, Şimşirli, Şipsa, Şurdilova, Telmekrar, Tepeçan, Toylar, Trakor, Turhal, Tuzla, Teklova, Tisova, Tifuta, Toma, Trilis, Tukova, Turkokor, Tukal, Ulah, Ulu-Bektaş, Ulucak, Uscis, Visocan(Vilcoyan), Vezma, Vitovo, Vladikova, Vododişta, Volak, Volkova, Vrişten Yaylak, Yedipara, Yol, Yorgancılı, Yön, Zağriç, Zaguş, Zarih, Zembil Mahalle, Zernovitsa, Zırnova,

Aydın Ayhan'ın sayfasından alınmıştır. 

Aydın AYHAN, Rumeli ve Akdeniz Adalarında Türk Varlığı, İstanbul, 2013, UKİD yayınları, 632 sayfa.

Evliya Çelebi

Evliya Çelebi Drama kalesinde 200 ev içindeki Bey camisi ile civarında bulunan yedi mahallede 600 evden oluşan ve 12 cami ve mescid olan kasaba olarak anlatır. Bu yaklaşık 3000 nüfus etmektedir. Evliya şehirde pamuk dokumacılığı yapıldığını ve keten bezi işlendiğini söyler. İnciyan'a göre Drama bağlık-bahçelik ve sulak bir yer olup şehirde çadır bezi dokunmaktadır. Şehirde iyi cins pirinç de yetiştirilmektedir.

Drama nüfus bilgileri

1840 tarihli ilk nüfus sayımında Drama ve bağlı köylerde toplam 4734 islam erkek nüfus yaşamakta olup bunun 803'ü kasaba merkezindeki yedi (7) mahallede [Drama'nın mahalleleri: Derviş Bali, Halil Bey, Kassam, Cami-i Atik, Debbağhane, Hisar, Alacamescid] yaşamaktaydı. Gayrımüslim nüfusu 3080 kişi olup merkezde Varoş mahallesinde 133 erkek gayrımüslim nüfus vardır. Gayrımüslimler genellikle çiftliklerde çalışmaktaydılar. (merkez nüfusu kadın-erkek 1872 kişidir.).

1883 tarihli nüfus sayımında (Kadın-erkek dahil) Drama merkez kazasının nüfusu (köylerle beraber) 64.758 olup bunun 49.131'i İslam, 12.291'i Rum, 4'ü Ermeni, 3.258'i Bulgar, 50'si Yahudi ve 24'ü ise yabancı tebadır. (NFS d. 7450). 1883 salnamesinde kasabada 12 cami, 4 mescid, 3 medrese, 282 dükkan, 30 mağaza, 13 han, 2 kilise, 1 hamam, 3 tekke kayıtlıdır. 1906 yılına gelindiğinde ise nüfus 13000'e yaklaşmış, dükkan sayısı 467, mağaza 27, han sayısı 30'a çıkmıştır. Tütün ticareti şehrin gelişimini hızlandırmıştır.

1907 nüfus sayımında Drama Sancağı'nda 47 mahalle, 286 köyünde 30.847 hanede  166.222 nüfus vardır. (hane başı 5,3 nüfus) Drama kazasında 12 mahalle, 114 köy, 14.086 hane, 50.351 müslim, 12.865 ortodoks (patrikhaneye bağlı), 4 Ulah, 4.623 Bulgar Ortodoks, 36 Ermeni, 108 Protestan, 400 Yahudi olup merkez kasabanın nüfusu ise 12.709'dur.(8705 müslüman, 4004 gayrımüslim)